Verantwoording exempla Arco den Heijer


Arco den Heijer heeft een reeks lemmata uitgewerkt voor de religiekritiek uit de oudheid. Hieronder volgt de verantwoording voor de gebruikte teksten en vertalingen, en een selectie van recente literatuur die gebruikt is om de teksten te interpreteren en in hun context te plaatsen. Vragen zijn welkom op het emailadres arcodenheijer@student.ru.nl.

Lijst van lemmata

Homeros - Exemplum: Rede van Zeus in de Ilias - Extra toelichting op het exemplum
Overzichtslemma voorsokratische filosofen
Xenofanes van Kolofon - Exemplum uit de Silloi
Anaxagoras van Klazomenai - Exemplum: aanklacht tegen Anaxagoras - Extra toelichting bij het exemplum
Derveni Papyrus - Exemplum Derveni Papyrus
Sisyfos fragment - Extra toelichting op het exemplum
EuripidesExemplum uit de BacchantenExemplum uit de Herakles - Meer informatie over het exemplum uit de Herakles
Demokritos - Exemplum: de Eidola - Extra toelichting bij het exemplum
Evangelie van Judas - Meer informatie over het Evangelie van Judas
Plotinos - Exemplum 1 - Exemplum 2 - Exemplum 3
Lucretius - Exemplum 1 - Exemplum 2 - Exemplum 3 - Exemplum 4

Verantwoording

Tenzij anders vermeld, is de Griekse tekst ontleend aan de online Thesaurus Linguae Graecae (http://stephanus.tlg.uci.edu/) en de Latijnse tekst aan de database van uitgeverij Brepols (http://clt.brepolis.net/llta/).

Homeros
Gebruikte vertaling: H.J. de Roy van Zuydewijn, Homeros. Odyssee. De terugkeer van Odysseus, Ingeleid en vertaald in Nederlandse hexameters, (Amsterdam: Arbeiderspers, 1992)

Overige literatuur:
A. M. van Erp Taalman Kip, De Homerische goden en de moraal, inaugurele rede UvA (Amsterdam: Universiteit van Amsterdam, 1997)
R. Fowler (ed.), The Cambridge Companion to Homer, (Cambridge U.P., 2004)
A. Heubeck, S. West & J.B. Hainsworth, A Commentary on Homer’s Odyssey. Volume I, Introduction and Books I-VIII, (Oxford: Clarendon, 1988)
I. de Jong, A Narratological Commentary on the Odyssey, (Cambridge U.P., 2001)
H. Lloyd-Jones, The Justice of Zeus, (Berkeley / Los Angeles / London: Univ. Of Clarendon Press, 1971)
E. Kearns, art. ‘Religion’ in M. Finkelberg (ed.), The Homer Encyclopedia, (Chichester: Wiley-Blackwell, 2011), vol. 3, 735-738.
E. Sarischoulis, Schicksal, Götter und Handlungsfreiheit in den Epen Homers, (Stuttgart: Steiner, 2008)
J. Latacz, art. ‘Homeros [1]’, in H. Cancik & H. Schneider, Brill’s New Pauly, (Brillonline 2013)

=Gebruikte literatuur voor lemmata voorsokratische filosofen en sofisten (incl. Overzichtspagina)=
Secundaire literatuur en tekstuitgaven:
D. Cohen, Law, sexuality and society. The enforcement of morals in classical Athens, (Cambridge U.P. 1991), h. 8 ‘The prosecution of impiety in Athenian law’.
H. Diels & W. Kranz, Die Fragmente der Vorsokratiker, (Berlin-Charlottenburg: Weidmannsche Verlagsbuchhandlung, 1954).
H. Flashar, D. Bremer & G. Rechenauer, Frühgriechische Philosophie, Grundriss der Geschichte der Philosophie. Die Philosophie der Antike Band 1, (Basel: Schwabe 2013).
D. W. Graham, The Texts of Early Greek Philosophy. The Complete Fragments and Selected Testimonies of the Major Presocratics, 2 delen (Cambridge U.P., 2010).
A. Gregory, The Presocratics and the Supernatural. Magic, Philosophy and Science in Early Greece, (London e.a.: Bloomsbury, 2013).
G.B. Kerferd & H. Flashar, “Die Sophistik“, in K. Döring e.a. (red.), Sophistik. Sokrates. Sokratik. Mathematik. Medizin, Philosophie der Antike Bd. 2/1, (Basel: Schwabe & Co, 1998), 1-138.
G.S. Kirk & J.E. Raven, The Presocratic Philosophers. A Critical History with a Selection of Texts, (Cambridge U.P., 1957).
W. Jaeger, The Theology of the Early Greek Philosophers, (Oxford: Clarendon Press, 1947), 155-165.
M. Laura Gemelli Marciano, Die Vorsokratiker, 3 delen (Düsseldorf: Patmos, 2007).
Daniel W. Graham, The Texts of Early Greek Philosophy. The Complete Fragments and Selected Testimonies of the Major Presocratics, 2 delen (Cambridge U.P., 2010).
G.S. Kirk & J.E. Raven, The Presocratic Philosophers. A Critical History with a Selection of Texts, (Cambridge U.P., 1957),
A.A. Long, The Cambridge Companion to Early Greek Philosophy, (Cambridge U.P., 1999)
Hans-Peter Müller, “Anfänge der Religionskritik bei den Vorsokratikern”, in A. Th. Khoury & G. Vanoni (eds.), “Geglaubt habe ich, deshalb habe ich geredet” FS Andreas Bsteh, (Würzburg: Echter Verlag, 1998), 281-295.

Xenofanes van Kolofon
Naar de fragmenten van en over Xenofanes wordt verwezen volgens de indeling van de verzameling van Diels en Kranz. De Griekse tekst is overgenomen uit Gemelli Marciano. De vertaling van het exemplum is van mijn hand.

M. Eisenstadt, “Xenophanes' Proposed Reform of Greek Religion”, Hermes 102 (1974), 142-150.
J.H. Lesher, Xenophanes of Colophon. Fragments. A Text and Translation with a Commentary, (Toronto U.P., 1992)
C. Schäfer, Xenophanes von Kolophon : ein Vorsokratiker zwischen Mythos und Philosophie, (Stuttgart: Teubner, 1996)
Th. Schirren, “Xenophanes”, in: H. Flashar, D. Bremer & G. Rechenauer, Frühgriechische Philosophie, Grundriss der Geschichte der Philosophie. Die Philosophie der Antike Band 1, (Basel: Schwabe, 2013), 339-374.

Anaxagoras van Klazomenai
De Griekse tekst van het exemplum is ontleend aan de editie van M. Marcovich, Diogenes Laertius: Vitae Philosopharum, dl. 1 (Stuttgart & Leipzig: Teubner, 1999). De vertaling is met enkele wijzigingen overgenomen uit R. Ferwerda & J. Eykman, Leven en leer van beroemde filosofen, (Baarn: Ambo, 1989).

Literatuur voor Anaxagoras en de aanklacht wegens asebeia:
P. Curd, Anaxagoras of Clazomenae: Fragments and Testimonia. A Text and Translation with Notes and Essays, (Toronto/Buffalo/London 2007)
J. Mansfeld, “The Chronology of Anaxagoras’ Athenian Period and the Date of His Trial. Part I”, Mnemosyne 32 (1979), 39-69.
J. Mansfeld, “The Chronology of Anaxagoras’ Athenian Period and the Date of His Trial. Part II”, Mnemosyne 33 (1980), 17-95.
M. Schofield, An Essay on Anaxagoras, (Cambridge U.P., 1980).
D. Sider, The Fragments of Anaxagoras. Introduction, Text, and Commentary. Second Edition, (St. Augustin: Academia, 2005)

Derveni Papyrus
De tekst is overgenomen uit de eerste editie met commentaar uit 2006: Th. Kouremenos, G.M. Parássoglou & K. Tsantsanoglou, The Derveni Papyrus. Edited with Introduction and Commentary, (Florence: Leo S. Olschki, 2006). De tekst is ook online beschikbaar op de pagina van het interdisciplinair onderzoeksproject naar het Derveni papyrus van Harvard. De vertaling is van mijn hand, maar volgt de Engelse vertaling van Tsantsanoglou en Parássoglou in bovengenoemde tekstuitgave.

Literatuur gebruikt voor de interpretatie van het exemplum:
G. Betegh, The Derveni Papyrus. Cosmology, Theology and Interpretation, (Cambridge U.P., 2004).
R.G. Edmonds III, “Extra-Ordinary People: Mystai and Magoi, Magicians and Orphics in the Derveni Papyrus”, Classical Philology 103 (2008), 16-39.
F. Ferrari, “Rites Without Frontiers: Magi and Mystae in the Derveni Papyrus”, Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik 179 (2011), 71-84.
Th. Kouremenos, G.M. Parássoglou & K. Tsantsanoglou, The Derveni Papyrus. Edited with Introduction and Commentary, (Florence: Leo S. Olschki, 2006).
A. Laks & G.W. Most (ed.), Studies on the Derveni Papyrus, (Oxford: Clarendon, 1997)

Sisyfos Fragment
Het Sisyfos-fragment wordt ook wel aangeduid als het ‘Kritias-Fragment 19 Snell’, naar de plaatsing in de gezaghebbende fragmentenverzameling Tragicorum Graecorum Fragmenta, waarvan deel 1 in 1971 door Bruno Snell werd uitgegeven.

De vertaling van het exemplum is van mijn hand. De Griekse tekst is ontleend aan M. Davies, “Sisyphus and the Invention of Religion”, Bulletin of the Institute of Classical Studies of the Univ. of London, 36 (1989), 16-32.

Literatuur gebruikt voor de interpretatie:
M. Davies, “Sisyphus and the Invention of Religion”, Bulletin of the Institute of Classical Studies of the Univ. of London, 36 (1989), 16-32.
D. Sutton, “Critias and Atheism”, The Classical Quarterly 31 (1981), 33-38.
P. O’Sullivan, “Sophistic Ethics, Old Atheism, and ‘Critias’ on Religion”, Classical World, 105,2 (2012), 167-185.

Euripides
De vertaling van passages uit de Bacchanten is overgenomen uit W. Courteax & B. Claes, Euripides. Bacchanten. Medea. Iphigeneia in Aulis. Alcestis. De kinderen van Heracles, (Amsterdam: Ambo, 2003)

De vertaling van passages uit de Heracles en uit de Trojaanse vrouwen is overgenomen uit G. Koolschijn, Euripides. Verzameld werk 2. Smekende moeders. Elektra. Herakles’ waanzin. Trojaanse vrouwen. Ifigeneia op de Krim. Ion, (Amsterdam: Polak & Van Gennep, 2002).

De vertaling van de passage uit de Kikkers van Aristofanes is overgenomen uit M. d’Hane-Scheltema, Aristofanes. Wolken. Vogels. Kikkers, (Amsterdam: Athenaeum – Polak & Van Gennep, 1995).

Verdere literatuur:
Egli, F, Euripides im Kontext zeitgenössischer intellektueller Strömungen. Analyse der Funktion philosophischer Themen in den Tragödien und Fragmenten, (München/Leipzig: Saur, 2003).
Kovacs, D., ,,Euripides. Cyclops. Alcestis. Medea,,, (Cambrdige [MA]: Harvard U.P., 1994) (inclusief een grondige inleiding in Euripides‘ biografie) .
Mills, S., Euripides: Bacchae, (London: Duckworth, 2006).
Lawrence, S.E., “The God that is Truly God and the Universe of Euripides’ Heracles”, Mnemosyne 51,2 (1998), 129-146.
Gregory, J., A Companion to Greek Tragedy, (Oxford: Blackwell, 2005).

Demokritos van Abdera
De vertaling is overgenomen uit R. Ferwerda, Demokritos. Stofjes in het zonlicht, (Damon: Budel 2007), een recente Nederlandse vertaling van de fragmenten van en getuigenissen over Demokritos, voorafgegaan door een goede inleiding op zijn denken.

Verdere literatuur:
H. Eisenberger, “Demokrits Vorstellung vom Sein und Wirken der Götter“, Rheinisches Musem für Philologie 113 (1970), 141-158.
C.C.W. Taylor, The Atomists: Leucippus and Democritus. Fragments, A Text and Translation with Commentary, (Toronto: University of Toronto Press, 2010)

Evangelie van Judas
Vertaling overgenomen uit J. van der Vliet, Het Evangelie van Judas. Verrader of bevrijder? (Utrecht: Kosmos, 2006). Ook de interpretatie van de passage volgt in grote lijnen die van Van der Vliet.

Verdere literatuur:
J. van Oort, Het Evangelie van Judas. Inleiding, Vertaling, Toelichting, (Kampen: Ten Hoave, 2007)
Brakke, D., The Gnostics. Myth, Ritual and Diversity in Early Christianity, (Harvard U.P., 2010).
E.E. Popkes & G. Wurst (red.), Judasevangelium und Codex Tchacos, (Tübingen: Mohr Siebeck, 2012) – met name de bijdrage van H. Schmid, “Was hat der “Judasevangelist” eigentlich gegen die Eucharistie”, p. 71-98.

Plotinos
De vertalingen van Plotinos zijn ontleend aan Th.G. Sinnige, Plotinos. Over schouwing & Tegen de Gnostici, (Bussum: Wereldvenster, 1981).

Het citaat van Maximus van Tyrus is ontleend aan P.W. van der Horst, “Maximus van Tyrus over het gebed. Een geannoteerde vertaling van Oratio 5, in Idem, Mozes, Plato, Jezus. Studies over de wereld van het vroege christendom, (Amsterdam: Prometheus, 2000), 87-94.

Verdere literatuur:
P. Hadot, art. “Plotinus”, in Brill’s New Pauly, online geraadpleegd op 28 maart 2014 (http://referenceworks.brillonline.com/entries/brill-s-new-pauly/plotinus-e928430).
Ph. Merlan, “Plotinus and Magic”, Isis 44,4 (1953), 341-348.
Th.G. Sinnige, Six Lectures on Plotinus and Gnosticism, (Dordrecht / Boston / London: Kluwer, 2000)

Lucretius
De vertalingen van Lucretius zijn ontleend aan de mooie vertaling in verzen door Aeg. W. Timmerman, bezorgd en ingeleid door P.H. Schrijvers, Lucretius. Over de natuur, (Baarn: Ambo & Amsterdam: Athenaeum - Polak & Van Gennep, 1984).

Een belangrijke controverse in het onderzoek naar het Epicurisme is in hoeverre Epikouros de goden beschouwde als daadwerkelijk bestaande wezens, bestaande uit atomen, of dat hij ze eerder als constructies van het menselijk denken zag. Ik heb me voor de interpretatie van de exempla aangesloten bij de eerste optie. Een recente verdediging hiervan is te vinden in D. Konstan, "Epicurus on the gods", in J. Fish & K.R. Sanders, Epicurus and the Epicurean Tradition, (Cambridge U.P., 2011), 53-72. De bundel bevat ook een artikel van D. Sedley, die opteert voor de tweede positie.

Verdere literatuur:
S. Gillespie & Ph. Hardie (eds.), The Cambridge Companion to Lucretius, (Cambridge U.P., 2007)
Daaruit o.a. A. Schiesaro, "Lucretius and Roman politics and history", in S. Gillespie & Ph. Hardie (eds.), The Cambridge Companion to Lucretius, (Cambridge U.P., 2007), 41-58.
H Ludwig, Materialismus und Metaphysik. Studien zur epikureischen Philosophie bei Titus Lucretius Carus, (Köln: Hanstein, 1976).
There are no comments on this page.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki