De aard van religieus geloof (Wittgenstein )

In het kort

Ludwig Wittgenstein (1889-1951) was een uit Oostenrijk afkomstige ingenieur die via de logica bij de filosofie kwam en tot de grootste denkers van de twintigste eeuw behoort. Zijn denken is daarom van belang voor een begrip van religiekritiek omdat hij zich voortdurend afvraagt wat onze oordelen eigenlijk inhouden of betekenen, en of de wijze waarop wij onze oordelen verwoorden zinvol is. Zo ook in dit voorbeeld waarin Wittgenstein religieuze uitspraken met andere uitspraken vergelijkt.



Suppose someone were a believer and said: "I believe in a Last Judgment," and I said; "Well, I'm not so sure. Possibly". You would say that there is an enormous gulf between us. If he said "There is a German aeroplane overhead", and I said " Possibly I'm not so sure" you'd say we were fairly near.

Bron: Ludwig Wittgenstein, Lectures on Religious Belief

Over Ludwig Wittgensteins houding tot religie
Ludwig Wittgenstein (1889-1951) was een Oostenrijks-Britse filosoof die veel heeft bijgedragen aan de taalfilosofie en de grondslagen van de logica. Bekende werken van zijn hand zijn Tractatus Logico-Philosophicus (1921/22) en Philosophische Untersuchungen (1953, postuum verschenen). Na zijn dood verschenen ook veel van zijn colleges, waaronder Lectures and Conversations on Aesthetics, Psychology and Religious Belief. In zijn vroege werk sprak Wittgenstein zich sterk uit over religie. Religie behoorde volgens hem tot het mystieke domein van waarden. Religie was daarom volgens de jonge Wittgenstein niet 'te zeggen', niet uit te spreken, het kon niet uitgedrukt worden in betekenisvolle proposities.[1] In andere, al even Wittgensteiniaanse woorden: het religieuze kan niet gezegd worden, maar wel worden getoond. Daarmee wil Wittgenstein zeggen dat we geen ware, toetsbare uitspraken over het religieuze kunnen doen, dat het de reikwijdte van de betekenisvolle taal ontstijgt. Wel kunnen we er naar hinten, het religieuze toont zich op een manier die wellicht het best te vergelijken valt met de manier waarop poëzie betekenis poogt te geven aan de meest prangende behoeften en vraagstukken uit het menselijke leven.

Analyse
In 1938 gaf Wittgenstein op Cambridge drie lezingen over 'Religious Belief'. Van deze lezingen is de originele tekst niet overgeleverd. De tekst die nu onder deze titel door het leven gaat, is gebaseerd op de aantekeningen van een drietal van Wittgensteins studenten – Yorick Smithies, Rush Rhees en James Taylor – en niet door Wittgenstein zelf geaccordeerd. Helaas is er geen betere bron waarin Wittgensteins opvattingen over religie hun beslag hebben gekregen. Lezing en duiding van deze tekst zijn altijd sterk vatbaar voor interpretatie en speculatie, niet in het minst vanwege het dubbelzinnige karakter ervan en de onalledaagse opvattingen die er in worden verwoord. Desalniettemin is het mogelijk om met inachtneming van het overige werk van Wittgenstein een aantal hoofdpunten te destilleren en onderbouwen.
In de Lectures on Religious Belief vallen ten minste drie hoofdlijnen te ontwaren. Deze hangen onderling sterk samen. De eerste hoofdlijn behandelt de aard van religieus geloof. De tweede hoofdlijn behandelt de incommensurabiliteit van religieus en niet-religieus geloven. De derde hoofdlijn behandelt de onredelijkheid (of irrationaliteit?) van religieus geloven.
Spreekt Wittgenstein in de Lectures on Religious Belief over algemene kenmerken van religieus geloven of gaat het hem om religieus geloof in specifieke contexten – Rooms Katholieke, Protestantse, Boeddhistische et cetera? Voor beide posities lijken argumenten aanwezig te zijn. Wittgenstein stelt nergens dat het hem om een specifiek religieus geloven gaat. Dit lijkt echter in te druisen tegen de aard van zijn latere filosofische werk, waarin hij een positie ontwikkelt die sterk tegen algemene theorieën gekant is. Het lijkt daarom logisch te zijn dat Wittgenstein beargumenteert dat er geen essentiële eigenschappen van religieus geloven bestaan.
There are no comments on this page.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki