Verdediging van de Beeldenstorm

In het kort

Religiekritiek verschijnt ook in afbeeldingen, in dit geval een spotprent verspreid als vlugschrift die een kritiek laat zien van de verering van beelden door katholieken. Deze religieuze praktijk wordt afgeschilderd als een gebrek aan eerbied voor het heilige. Dit soort uitingen van religiekritiek maakt deel uit van een breed gedeeld verzet tegen een beleving van godsdienst die te wereldlijke vormen aanneemt - beter bekend als de Beeldenstorm.



De beeldenstorm door de geuzen
Bron: Onbekende kunstenaar, 1566, gravure, 17,7 x 22 cm

Over de gravure
De Beeldenstorm was een gewelddadige gebeurtenis in de geschiedenis van de Nederlanden, die in dit vlugschrift wordt gelegitimeerd door kritiek op de beeldverering en de morele verdorvenheid van het katholicisme. Wie het bovenstaande Nederlandse vlugschrift vervaardigd heeft, is onbekend. Dit is niet verwonderlijk, aangezien het gaat om een reformatorische prent uit 1566: enkel het bezit ervan kon al tot een veroordeling als ketter leiden. Met een vlugschrift wordt een prikkelende afbeelding met een korte begeleidende tekst bedoeld. Wat heilig is, wordt onteerd door het te verbeelden; de ruimte voor waarachtige verering komt vrij als men deze beeldenrommel opruimt.

Analyse
Op de achtergrond van de gravure is te zien hoe beeldenstormers een Mariabeeld boven een kerkportaal omtrekken; rechts vegen ze de brokstukken bij elkaar. Links zijn degenen te zien op wie de kritiek gericht is: een bisschop en andere katholieke geestelijken, die zich in aanbidding richten tot een beeld met de paus op de rug van het zevenkoppige monster van de Apocalyps. Boven hen vliegt een duivel, die wat liturgisch vaatwerk en beelden heeft weten te redden van de vernietiging. Door de afbeelding van de duivel en het apocalyptisch monster wordt de verderfelijkheid van religieuze beelden en de katholieke beeldverering duidelijk gemaakt. Ook ligt in de prent een calvinistisch standpunt ten opzichte van de katholieke mis besloten: door voornamelijk liturgische objecten aan de duivel te geven, wordt duidelijk dat deze objecten – die belangrijk waren voor de viering van de katholieke mis – duivels waren en dat de kerk en de mis daarvan gezuiverd moesten worden. De tekst rechtsonder de prent vat de kritiek bondig samen: ‘Laet ons ras keren en worden niet moe / want aelle dees cremekie [keramiek, oftewel de religieuze beelden] hoort den duyvel toe’.
De felle uitbarsting van geweld tegen de voorstellingen in godshuizen in de Nederlanden in 1566 kwam voort uit een discussie die door de eeuwen heen meerdere malen binnen het christendom is gevoerd, over het gebruik van religieuze beelden. In de tien geboden (Exodus, 20: 3-17) staat immers uitdrukkelijk dat er geen godsbeelden mogen worden gemaakt en dat beelden ook niet aanbeden mogen worden. Sinds paus Gregorius de Grote zich uitsprak in het voordeel van afbeeldingen in de kerk, als ‘der leken boeken’, waren heiligenbeelden, wandschilderingen altaarstukken en memorietafels echter vaste onderdelen geworden van kerkinterieurs. Niet alle hervormers waren sterk gekant tegen het gebruik van afbeeldingen in de kerk. Maarten Luther bracht zelfs in 1525 al een pamflet uit waarin hij stelde dat beelden niet per se slecht zijn, zolang ze niet aanbeden worden. Beeldenstormers handelden volgen hem niet naar Gods wil, omdat ze degenen met zwak geloof van hun houvast beroofden. Toch kwam het in veel Duitse en Nederlandse plaatsen uiteindelijk tot een uitbarsting.
De kritiek van de protestanten op het katholieke geloof is hier specifiek gericht op de katholieke beeldverering. De godsbeelden zijn in de ogen van de protestanten een bemiddeling van iets dat helemaal niet bemiddeld mag worden. Enkel door het schrift maakt God zich bekend aan de mens en het geloof in heiligen of het aanbidden van afbeeldingen van heiligen is dus verboden volgens protestanten. Daarom dienden deze beelden vernietigd te worden. De kritiek die hier wordt geuit is dus kritiek op verbeelding op zich, en niet zo zeer op een bepaalde manier van verbeelden.
There are no comments on this page.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki