Kritiek op lekenpriesters (Caritas Pirckheimer)

In het kort

Zuiverheid is vaak een belangrijk bestanddeel van religiekritiek: de dienst aan God mag niet bezoedeld worden door wat dan ook met afvalligheid of afgoderij of ketterij te maken heeft. De abdis Caritas Pirckheimer gaat hierin ver: ze wil liever onthoofd worden, dan dat niet gewijde priesters haar klooster betreden. Verontreiniging van het ritueel maakt het ongeldig.



[…] het zou bezwaarlijk voor mij en mijn klooster zijn, wanneer ons lekenpriesters zouden worden gegeven. Gezien de manier waarop de dingen nu met dezelfde lui gaan, zou het ons liever zijn en zou het ons meer baten wanneer u een beul ons klooster in zou sturen, die ons allen de hoofden af zou hakken, dan wanneer u ons dikke, dronken onkuise priesters zou sturen[…] Wij zouden armer dan arm zijn, wanneer we zouden biechten aan diegenen die zelf niet in de biecht geloven, of wanneer we het Heilige Sacrament zouden ontvangen van diegenen die het zo ketters misbruiken, dat het schokkend is om er alleen al over te horen, of wanneer we gehoorzaam zouden zijn aan hen die zelf noch aan de paus, de bisschop en keizer, noch aan de gehele Heilige Christelijke Kerk gehoorzamen, of wanneer zij de prachtige godsdienstbeoefening naast zich neer zouden leggen en het zouden veranderen aan de hand van hoe het in hun hoofd komt, dan zou ik liever dood zijn dan leven."

Bron: Frumentius Renner (red.), Die Denkwürdigkeiten der Abtissin Caritas Pirckheimer (1982), blz.6.

Over Caritas Pirckheimer en Die Denkwürdigkeiten
Caritas Pirckheimer (1467-1532) was abdis van het St. Klara klooster te Neurenberg, ten tijde van de Reformatie. Aan het einde van het jaar 1524 kreeg dit klooster direct te maken met de gevolgen van de Reformatie. Het was Pirckheimer ter ore gekomen dat de Neurenbergse stadsraad van plan was de broeders van de orde der Franciscanen, die voor de nonnen van St. Klara preekten en de sacramenten verzorgden, de toegang tot het klooster te ontzeggen. De stadsraad zou vanaf dat moment lutherse geestelijken naar het klooster sturen om te preken, in de hoop de nonnen zo voor het nieuwe geloof te winnen. Na het “Religionsgespräch” van 3 tot 14 maart 1525 en het officieel kenbaar maken van de bekering van de stad tot het lutheranisme, volgden verschillende maatregelen. Het ging hier om veranderingen die essentiële elementen van het religieuze leven van de nonnen betroffen: de kloostergeloften, de clausuur en het uitdragen van de gemeenschapsgeest. Ook kwam er een verbod op het aannemen van nieuwe novices, waardoor het klooster uiteindelijk tot uitsterven zou zijn gedoemd. Caritas Pirckheimer streed hevig voor het behoud van haar klooster nadat vele kloosters door lutheraanse overheden hervormd of gesloten werden. In het manuscript Die Denkwürdigkeiten (vermoedelijk door haar geschreven) wordt uitvoerig verslag gedaan van haar strijd om het behoud van het kloosterleven.

Analyse
De kritiek in Die Denkwürdigkeiten is te beschouwen als een reactie op de religiekritiek van lutherse zijde op het kloosterleven. Abdis Caritas Pirckheimer reageert hiermee op de aanhangers van de Reformatie, die het kloosterleven tot een einde probeerden te brengen. Die Denkwürdigkeiten is doordrongen van de angst die de dreiging van de lutherse maatregelen bij de nonnen losmaakte. In het fragment hierboven reageert Pirckheimer op het bezoek van lekenpriesters die in het klooster de biecht afnemen en de mis opdragen. Ze beroept zich hierbij op de ‘katholieke’ opvattingen over het kloosterleven. De lutheranen handelen in Gods naam en stellen van daaruit regels op voor het kloosterleven, dat op deze manier ten onder gaat. Pirckheimer vindt dit een slechte zaak en wil het kloosterleven behouden zoals het was. Ze vindt dat de priesters die de katholieke kerk verlaten hebben om Luther te volgen hun ambt onwaardig zijn. De wijze waarop ze opereren vindt zij ronduit beschamend en heeft in haar ogen weinig met het geloof te maken. Ook zij handelt hier in naam van God. Hier is duidelijk sprake van een wisseling van rol tussen beoordelaar en beoordeelde. Beide partijen handelen vanuit het idee dat hun invulling van religie de juiste is, waarmee zij lijnrecht tegenover elkaar komen te staan.
There are no comments on this page.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki