Homeros

Naam
Homeros
Pseudoniem
Geboren
8e eeuw v.c. te Ionië
Overleden
te


Op naam van Homeros staan de twee oudste werken van de Griekse literatuur, die tegelijk ook tot de grootste en meest invloedrijke werken van de wereldliteratuur behoren: de Ilias en de Odyssee. De Ilias beschrijft een episode uit de oorlog van de Grieken tegen Troje, de Odyssee beschrijft de lange zwerftochten van één van de Griekse aanvoerders, Odysseus, op zijn weg naar huis na de inname van Troje.

Compositie van Odyssee en Ilias

Er was al in de oudheid discussie over wie deze Homeros precies was en of beide epen wel door hem geschreven zijn. De controversen duren tot vandaag voort. Duidelijk is in ieder geval dat de werken het eindproduct zijn van een lange traditie van rondtrekkende dichters, die uit een schat aan mythologisch materiaal en min of meer vaste formuleringen ter plaatse een epos componeerden en voordroegen. Homeros zou de naam geweest kunnen zijn van de zanger die twee dergelijke composities voor het eerst op schrift stelde. Hij leefde waarschijnlijk in Ionië (de westkust van Klein-Azië) in de tweede helft van de 8e eeuw v.Chr. Er zijn echter aanzienlijke verschillen tussen de Ilias en de Odyssee, die doen vermoeden dat ze niet door dezelfde auteur geschreven zijn. Ook na de eerste schriftelijke vastlegging van de Ilias en de Odyssee kwamen ze nog in allerlei varianten voor, totdat onder invloed van wetenschappelijk werk in Alexandrië, met name door Aristarchus in de tweede eeuw v.Chr., de teksttraditie meer uniform werd.

Poëtische werkelijkheid

Deze situatie maakt het lastig om concreet religiekritiek bij Homeros aan te wijzen. Enerzijds zijn er in de werken allerlei tradities over lokale cultussen verwerkt, en weerspiegelt de wijze waarop de mensen de goden benaderen (gebeden, offers, etc.) waarschijnlijk de religieuze praktijken van de samenleving waarbinnen de werken ontstonden. Anderzijds is de voorstelling van een pantheon van goden die door alle Grieken gedeeld worden waarschijnlijk een literaire creatie die niet helemaal overeenkwam met de feitelijke situatie. Bovendien zijn de goden ook karakters in het verhaal die zich regelmatig te midden van de mensen begeven. Deze nabijheid van goden en mensen past in het verre verleden waarin de verhalen zich afspelen en werd in de tijd waarin het epos wordt voorgedragen niet meer zo ervaren. Kortom: we hebben te maken met een poetische wereld die te onderscheiden is van de werkelijkheid zoals die in de 8e eeuw door het publiek van de epen beleefd werd.

Religiekritiek

Van expliciete religiekritiek, zoals die door latere schrijvers zal worden geuit, is in de epen van Homeros nog geen sprake. In sommige passages lijkt echter wel impliciet kritiek te zijn op bepaalde godsbeelden. Als exemplum daarvan is een rede van Zeus (de Griekse oppergod) aan het begin van de Odyssee gekozen. Deze rede heeft veel aandacht gekregen van onderzoekers die de theologie van Homeros wilden reconstrueren. Zij zagen een tegenstelling tussen de Ilias, waarin de goden zich op geen enkele manier om de moraal bekommeren, en de Odyssee, waarin tenminste Zeus handelt volgens een principe van rechtvaardigheid. We doen er echter goed aan te beseffen dat Homeros geen theoloog was, maar dichter. De goden hebben allereerst een rol in het verhaal, en we moeten voorzichtig zijn om uit enkele geïsoleerde passages vormen van theologie of religiekritiek te destilleren.

Voor verantwoording van de gebruikte bronnen en verdere bibliografie klik hier.
There are no comments on this page.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki