Ware en valse vergeving (Hans Holbein de Jongere)

In het kort

God is streng in zijn oordeel maar er is hoop: Hij is ook vergevingsgezind. Deze houtsnede beeldt goed uit hoe men dit moet verstaan. Gods vergeving afkopen is niet de juiste weg: eerbied voor God en berouw zijn beter. Deze religiekritiek richt zich op de praktijk van de aflaten en bovenal tegen de priesters die hiervoor verantwoordelijk waren. Vergeving die men afkoopt kan nooit waarachtig zijn.



Ware en Valse Vergeving
Bron: Hans Holbein de Jongere, ca. 1529, houtsnede, 8,6 x 27 cm

Over de prent van Hans Holbein de Jongere
Een aanzienlijk deel van de kritiek van de hervormers op het katholieke geloof, was gericht tegen de grootschalige verkoop van aflaten binnen de katholieke kerk, waarmee de koper de tijd die hij of zij in het vagevuur moest doorbrengen kon verkorten. Volgens de hervormers zou vergeving niet te koop moeten zijn, maar enkel bereikt kunnen worden door zich tot God Zelf te richten en Hem oprecht om vergeving te smeken. Deze prent (gemaakt rond 1529) is daarvan een illustratie. Holbein (1497/98-1543) was een schilder en prentmaker die tegenwoordig waarschijnlijk het meest bekend is om zijn meesterwerk De Ambassadeurs (National Gallery, Londen). Holbein werkte voor langere periodes in de hoogste kringen van Engeland, waar Hendrik VIII in de jaren 1530 brak met de paus en het katholieke geloof. Hij kwam ook al eerder in Duitsland in aanraking met de reformatie. Voor Luthers Bijbelvertaling maakte hij de illustraties.

Analyse
In de prent wordt er geoordeeld over praktijken binnen het katholieke geloof, zoals de aflatenhandel. Dit had in de ogen van de protestantse beweging weinig meer met God te maken. Vergeving was niet te koop, dit kon alleen bereikt worden door zich te richten op God zelf en hem te smeken om vergeving. De katholieken zijn in de ogen van de protestanten van God los vanwege hun huichelachtige en hebzuchtige manier van vergeving geven. Deze prent toont het verschil tussen de ware vergeving van de hervormers en de valse vergeving van het katholicisme. Als goede voorbeelden van oprechte boetvaardigheid zijn aan de linkerkant van de prent twee Oud-Testamentische figuren, David en Manasses, en ‘OFFEN SUNDER’ (een openhartige zondaar) afgebeeld die zich smekend tot God richten. Rechts is de katholieke manier van vergeven afgebeeld: arme mannen en vrouwen die in een kerk de geestelijkheid moeten betalen voor aflaten om hun ziel veilig te stellen, terwijl de paus vanaf zijn dure troon een aflaat uitreikt.
Bovenstaande prent hoorde waarschijnlijk bij een andere prent van Holbein, waarop Christus als het Ware Licht is afgebeeld, met katholieke hoogwaardigheidsbekleders die zich van het licht afwenden en zo in de hel belanden. Beide prenten fungeerden mogelijk als illustratie bij een vlugschrift of waren onderdeel van een kalender. Ze werden vermoedelijk in samenhang met elkaar bekeken en misschien ook met andere, verloren religiekritische prenten van Holbein. In beide overgebleven prenten wordt door de twee tegenstellingen naast elkaar te zetten meteen een duidelijk beeld gegeven van de misstanden in de kerk, die door de hervormers worden rechtgezet. Omdat bij de prent met Christus als het Ware Licht ook een begeleidende tekst is afgedrukt, is het waarschijnlijk dat bij de Ware en valse vergeving ook tekst hoorde, maar die is helaas niet overgebleven.
Het is niet zeker of bovenstaande visie echt die van Holbein was, wat ook het geval is bij het lemma Paus en Sultan in de hel (Matthias Gerung). Beide kunstenaars werkten namelijk voor een opdrachtgever. Natuurlijk is niet uit te sluiten dat Holbein affiniteit had met de reformatorische stroming.
There are no comments on this page.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki