Wiki source for Gevolgen voor het kloosterleven


Show raw source

=====Kritiek op het kloosterleven (Luther)=====
{{exemplum
versie="anco_peeters"
auteur="Maarten Luther"
werk="The Estate of Marriage"
periode="Reformatie"
context="Duitstalige gebieden"
medium="Geschrift"
genre="In functie, Monoloog"
stijlmiddel="X"
positionering="Interne religiekritiek"
doel_van_kritiek="Verwerping"
voorwerp_van_kritiek="Instelling, Praktijk"
gronden="X"
soorten_argumenten="X"
}}
""
<blockquote>
De andere reden [om het klooster te verlaten - red.] is het vlees. Hoewel vrouwen zich schamen om zulke zaken toe te gaven, leren zowel de Schrift als ervaring dat onder vele duizenden er niet één is aan wie God de deugd heeft geschonken om pure kuisheid te handhaven. Haar ledematen, door God hiervoor voorbestemt, demonstreren dit ook. Dit is net zo natuurlijk als eten en drinken, slapen en wakker worden. Het is door God gecreëerd, en Hij wil ook datgene wat natuurlijk is. Dat is dat man en vrouw samen zijn in het huwelijk.
</blockquote>
""
Bron: Susan C. Karant-Nunn en Merry E. Wiesner-Hanks, //Luther on women. A sourcebook//, Cambridge 2003, blz.101, waar verwezen wordt naar deze tekst van Maarten Luther uit een traktaat over 'de staat van het huwelijk' uit 1522 (Luther’s Works XLV, blzn.17-49).

==Luthers religiekritische beschouwing over de vrouw==
De Augustijner monnik [[Maarten_Luther|Maarten Luther]] (1483-1546) trad in de openbaarheid door 95 stellingen aan de deur van de Schlosskirche in Wittenberg te nagelen. Dat gebeurde op op 31 oktober 1517. Met deze 95 stellingen leverde hij kritiek op onder anderen de katholieke aflaathandel. Dit was het startsein voor vele anderen om te gaan twijfelen aan het gezag van de kerk en koerst te zetten richting hervorming. De geschiedenis leert dat hervorming tot afsplitsing en godsdiensttwist werd. Een andere zaak waar Luther kritiek op had, was het celibaat waar monniken en nonnen zich aan dienden te houden. Bovenstaand citaat gaat hier dieper op in.
Luther meende dat man en vrouw zich niet in het klooster moesten opsluiten in een, vaak tevergeefse, poging hun kuisheid te behouden, maar dat zij samen het huwelijk aan moesten gaan, zoals God het bedoeld had. De religieuze instelling van het klooster wordt hier dus bekritiseerd vanuit Luthers idee van Gods wil die we leren kennen door naar de natuur te kijken. Geluiden over misstanden binnen religieuze gemeenschappen, en zo ook in vrouwenkloosters, bestonden al lang voor Luther zijn ideeën hierover uitdroeg. Zij werden tijdens de gehele Middeleeuwen gehoord en hadden onder andere geleid tot de religieuze hervormingen van de vijftiende eeuw. Nu versterkten deze geluiden de Lutherse opvattingen met betrekking tot het kloosterleven.
Toen Luthers ideeën zich in de eerste helft van de zestiende eeuw verspreidde, en Duitse steden zich bij de Reformatie aansloten, leidde dit ertoe dat steeds meer Lutheraanse stadsraden de kloosters in hun steden wilden zien sluiten. Toch kwam het in veel gevallen niet tot onmiddellijke sluiting. Mede omdat veel van deze vrouwenkloosters (waaronder ook het St. Klara klooster in Neurenberg) vrouwen uit vooraanstaande families herbergden, wat de kloosters een bepaald aanzien en prestige gaf. Ook waren de families van de nonnen lang niet altijd blij met het idee om de relatief hoge kosten van een bruidsschat te moeten betalen om hun dochters die uit het klooster kwamen een huwelijk te kunnen laten sluiten. Sommige nonnen omarmden de Lutherse leer vrijwillig en verlieten het klooster. Ook waren er nonnen die zich bekeerden, maar wel in een gemeenschap bleven leven, bijvoorbeeld in de zogenoemde Damenstiften. Er waren echter ook kloosterbewoners die zich tegen de sluiting van hun klooster verzetten. Zo ook in het geval van het [[Maatregelen_van_de_Lutherse_stadsraad_tegen_het_klooster|St. Klaraklooster in Neurenberg]] waar [[Caritas_Pirckheimer|Caritas Pirckheimer]] abdis was. Dergelijk verzet had soms tot gevolg dat onmiddellijke sluiting van het klooster voorkomen kon worden, maar het uiteindelijke uitsterven van het klooster meestal niet.

==Analyse==
Het voorbeeld licht één element uit een belangrijke ontwikkeling in de Europese maatschappijen aan het begin van de moderne tijd. De Reformatie en Contrarefomatie was voor een belangrijk deel een godsdienstige en politieke strijd tegelijk aangezien de meeste mensen vonden dat een politieke gemeenschap één en dezelfde godsdienst behoeft (cuius regio ejus religio). Een veelheid van godsdiensten binnen één politieke gemeenschap ondermijnt de gemeenschappelijkheid en de legitimiteit van de regering. De overgang van een stad van katholicisme naar lutheranisme betekent dan ook dat bijvoorbeeld de kloosters aan het nieuwe regiem moeten gehoorzamen – in feite luidt dat hun opheffing in.
Een andere opvatting over de rol van de vrouw en de betekenis van religie voor vrouwen heeft zo verregaande maatschappelijke gevolgen. Die gevolgen kunnen dan ook weer gekritiseerd worden: tegen geloofsverandering, want de gevolgen zijn verkeerd. Een belangrijk twistpunt op de achtergrond is de vraag hoe de christen in deze wereld moet staan. De opvatting van de kerkvader Augustinus (354-430) was kortweg gezegd dat de christen in deze wereld een pelgrim is op weg naar Gods Rijk in het hiernamaals: de ware bestemming van de mens. Deze leer was in de late middeleeuwen, toen de christelijke kerk veel wereldlijke functies in de maatschappij vervulde, op de achtergrond geraakt. Luther behoort tot een hele reeks van critici die de verwereldlijking van de christelijke kerk te ver doorgeschoten vinden en willen terugkeren naar een oorspronkelijk christendom dat strikt onderscheid maakt tussen het leven in deze wereld (overigens ook het werk van God) en de strikte religieuze dienst aan God. De kerk had voorheen de kloosters bestemd voor degenen die zich uit de wereld wilden terugtrekken en zich louter wilden wijden aan de godsdienst. De hervorming van het christendom moest er volgens Luther toe leiden dat dit voor alle christenen zou gelden maar dan wil binnen hun wereldse leven. Kloosters waren overbodig. Vrouwen konden ook vroom zijn in een huiselijke omgeving.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki