Beeldenstorm 5 (Het Herbergen van de Reizigers)

In het kort

Wie? Beeldenstormers ({geboren}--{overleden})

Waar en wanneer?
Periode: Zestiende eeuw.
Context: Alkmaar, Nederland

Hoe?
Medium: Vandalisme.
Positionering: Intern.
Stijlmiddel(en): Iconoclasme.
Genre: Expressief.

Wat?
Voorwerp van kritiek: Schildering.
Doel van de kritiek: Gedeeltelijke vernieling.
Grond(en) van kritiek: Idolatrie; Politiek.



Het Herbergen van de Reizigers
Afb. 1: Meester van Alkmaar, De Zeven Werken van Barmhartigheid. 5: Het Herbergen van de Reizigers, 1504, olieverf op paneel, 104 x 57 cm, Amsterdam, Rijksmuseum. Onderschrift: die heer spreekt Wilt my verstaen / wat ghy den minsten doet wert my gedaen

Over Het Herbergen van de Reizigers
Tijdens de Beeldenstorm werden niet alleen beelden maar ook schilderijen beschadigd. De religiekritiek van protestanten neemt ook de vorm aan van geweld tegen kunstvoorwerpen in katholieke kerken. De beelden werden beschouwd als uiting van afgoderij of een inbreuk op waarachtige godsdienstigheid. Getroffen werd onder andere het zevenluik De Zeven Werken van Barmhartigheid. Het vijfde paneel toont ‘het herbergen van de reizigers’. Goed geklede burgers ontvangen pelgrims en andere reizigers en begeleiden hen naar hun stadswoningen. Hetzelfde vindt plaats in een tweede scène afgebeeld in de linker bovenhoek van het paneel. De pelgrims zijn te herkennen aan hun kruiken, staf en pelgrimsinsignes en worden vergezeld door Christus.

Analyse
De drie figuren in de achtergrond – een stadsburger op de voet gevolgd door twee pelgrims – werden grof bekrast. Dit duidt erop dat het paneel dusdanig was opgesteld dat de Beeldenstormers ook de bovenzijde van het paneel konden bereiken. Verder zijn er sporen te zien van krassen over de enkels van de pelgrims, evenals over de kruiken die sommigen op de rug dragen. Van de pelgrim in het blauw, met zijn handen in gebed, werden zijn gezicht, hoed, blote voeten en handen beschadigt . Er zijn eveneens krassen zichtbaar over het gezicht van de gastvrouw.
De pelgrimstekens die de reizigers op hun hoeden en mantels dragen, zijn vandaag de dag nog te herkennen. De Sint-Jakobsschelpen werden destijds verkregen in pelgrimsoord Santiago de Compostella, Spanje, net zoals de twee afgebeelde kruizen. Het insigne met de Petrussleutels verwijst naar een bedevaart naar Rome, terwijl een derde pelgrimsteken mogelijk afkomstig was uit Alkmaar zelf. Dat het veelluik in zijn geheel bewaard gebleven is, is misschien wel te danken aan zijn relatie met de stad Alkmaar. Hoewel er geen vergelijkingsmateriaal meer voorhanden is, wordt wel gesuggereerd dat de geschilderde stedelijke omgeving een realistische weergave is van de stad.
Op dit paneel zijn vergelijkbare sporen van geweld achtergebleven als op de voorgaande vier panelen. De agressie jegens de pelgrims is relatief gemakkelijk te verklaren. De traditie om op bedevaart te gaan was een katholieke en had tot doel om een goddelijke zegen te verkrijgen én een aflaat voor begane zonden! Zoals al duidelijk is geworden uit enkele van de 95 stellingen van Maarten Luther, waren de protestanten van mening dat een pauselijke aflaat geen enkele schuld kan wegnemen van enige vergefelijke zonde. Het motief van de biddende behoeftige en het verschil in sociale klasse werd reeds bij paneel 3 toegelicht.
There are no comments on this page.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki