Beeldenstorm 3 (Het Kleden van de Naakten)

In het kort

Wie? Beeldenstormers ({geboren}--{overleden})

Waar en wanneer?
Periode: Zestiende eeuw.
Context: Alkmaar, Nederland

Hoe?
Medium: Vandalisme.
Positionering: Intern.
Stijlmiddel(en): Iconoclasme.
Genre: Expressief.

Wat?
Voorwerp van kritiek: Schildering.
Doel van de kritiek: Gedeeltelijke vernieling.
Grond(en) van kritiek: Idolatrie; Politiek.



Het Kleden van de Naakten
Afb. 1: Meester van Alkmaar, De Zeven Werken van Barmhartigheid. 3: Het Kleden van de Naakten, 1504, olieverf op paneel, 104 x 57 cm, Amsterdam, Rijksmuseum. Onderschrift: uwen even mensche zyn naecktheyt wilt decken / op dat god wyt doe uwer so[n]den vlecken

Over Het kleden van de naakten
Tijdens de Beeldenstorm werden niet alleen beelden maar ook schilderijen beschadigd. De religiekritiek van protestanten neemt ook de vorm aan van geweld tegen kunstvoorwerpen in katholieke kerken. De beelden werden beschouwd als uiting van afgoderij of een inbreuk op waarachtige godsdienstigheid. Getroffen werd onder andere het zevenluik De Zeven Werken van Barmhartigheid. Dit schilderij omvat op de derde plaats ‘het kleden van de naakten’. Zowel in de voor- als in de achtergrond is te zien hoe stadsbewoners kleding uitdelen aan de in vodden geklede armen. Er wordt aangenomen dat de figuur, die zich in het midden van de groep bevindt en ons als het ware aankijkt, een zelfportret is van de Meester van Alkmaar. Vanwege de kleuren van zijn kleding lijkt het erop dat de schilder al een nieuw tenue in ontvangst heeft mogen nemen.

Analyse
Deze schildering werd net als de andere panelen met een scherp voorwerp belaagd. Dit is het beste te zien in de gezichten van de twee hulpverlenende burgers, waar ruw op ingehakt werd. Lange krassen lopen over deze twee figuren, de man die aangekleed wordt en de kleren die worden uitgedeeld. De gezichten van de overige burgers (die allen de blik naar rechts gericht hebben) werden eveneens bekrast. Van de biddende arme werden handen, kleren en het gezicht aangevallen. Opvallend is bovendien dat de kruik, die onder het tafereel afgebeeld staat en voorzien is van een (nog) onbekend symbool, flink werd aangetast.
Het doelgericht inhakken op dit paneel lijkt een aanklacht uit te dragen tegen de welvarende elite, die het ongewenste rooms-katholieke gedachtegoed vertegenwoordigde. Het protestantse gedachtegoed van de beeldenstormers werd voornamelijk aangehangen door de middenklasse. Niet alleen uiteenlopende religieuze opvattingen, maar dus ook het verschil in sociale klasse vormde de oorzaak van conflict ten tijde van de Beeldenstorm. De Duitse protestant Maarten Luther was een belangrijk voorstander van het kleden van de armen, wat volgens hem veel waardevoller was dan het uitgeven van geld aan de decoratie van kerken.
Dat ook de biddende arme aangevallen werd kan eveneens verklaard worden. In plaats van te bidden tot god, richt hij zijn gebed op de welgestelde stadsbewoners. Bovendien worden de motieven van de weldoeners hierdoor bevraagd (zie het onderschrift). Het lijkt erop alsof de burgers uit zijn op de zegeningen van de behoeftigen en dus op hun hemelse verlossing, in plaats van dat zij goed doen uit overtuiging of plichtsgevoel. Daarmee wordt meteen de kern van de protestantse kritiek op het rooms-katholieke geloof gevat. Barmhartigheid werd gezien als burgerlijke deugd, niet als middel om kwijtschelding te verkrijgen voor begane zonden.
There are no comments on this page.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki