Ethica

Naam
Ethica
Auteur
Benedictus de Spinoza
Periode
Vroege Verlichting

De Ethica is een verhandeling over de vraag of de mens zijn eigen leven kan sturen, en zo ja, onder welke voorwaarden hij zich tot een vrij en zelfstandig mens kan ontwikkelen. Het boek bevat slechts op enkele plaatsen uitdrukkelijke religiekritiek, maar wordt niettemin door velen beschouwd als een ‘atheïstisch manifest’. Spinoza’s benadering van het vraagstuk van de ethiek, de beste wijze van leven, gaat uit van een natuurlijke theologie. Natuurlijke theologie is vanaf de oudheid de gebruikelijke benaming voor een wijsgerige wetenschap van God. Spinoza tracht te bewijzen dat God (of datgene wat de filosofische overlevering God heeft genoemd: een oneindig wezen dat de eerste oorzaak is van alles) slechts adequaat kan worden opgevat als één substantie waaruit de hele werkelijkheid voortkomt. God is gelijk aan wat de natuurlijke wereld maakt tot wat die is: een geheel dat door eeuwige wetmatigheden wordt bepaald. Een adequaat idee van God is derhalve de grondslag van kennis van de natuur. Spinoza leidt daaruit de grondbeginselen van een wetenschap van de mens af, die weer uitgangspunt is van zijn ethiek. Tegelijk legt Spinoza daarmee vast wat geldt als een inadequaat begrip van God: hier begint de religiekritiek. God kan niet worden gedacht als een buiten de natuurlijke werkelijkheid bestaande Schepper, noch als een Koning of Rechter die een eigen rijk heeft waarin mensen zijn onderworpen aan de goddelijke wetten (in de zin van gedragsvoorschriften). De meeste mensen hebben echter een voorstelling van de werkelijkheid die is afgeleid van alledaagse voorstellingen. In de menselijke beleving bestaan dingen slechts voor een bepaald doel. Daaruit leiden zij af dat ook de natuur een doel moet hebben en dat God de stichter is van deze doelgerichte orde. Deze orde dient de ‘moraaltheologische’ richtsnoer te zijn voor menselijk handelen. Deze antropomorfe idee van de natuur is de oorzaak van veel bijgeloof, dat mensen afhoudt van hun werkelijke geluk. Alleen een adequaat begrip van God, een ware theologie, geeft de mens inzicht in zichzelf en dus in het leven dat hij kan leiden. Spinoza werkt zijn kritiek van de religie volledig uit in het Theologisch-politiek traktaat (1670).

Noot over de totstandkoming van de Ethica. Spinoza begon waarschijnlijk al vrij snel na zijn verbanning uit de joodse gemeenschap in 1656 aan het schrijven van wat later de Ethica zou worden. De eerste tekst leverde rond 1660 het manuscript van de Korte Verhandeling van God, de Mensch en deszelvs Welstand op (pas in de negentiende eeuw teruggevonden), dat later werd uitgewerkt tot wat we nu als de Ethica kennen. In de briefwisseling tussen Spinoza en zijn vrienden kunnen we de totstandkoming van de Ethica volgen: de kring rond Spinoza was nauw betrokken bij de uitwerking van dit boek. De tekst die wij kennen, is tussen 1670 en 1675 voltooid.
There are no comments on this page.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki