De martelaren van Córdoba

In het kort

Wie? Sint Eulogius (voor 819--11 maart 859)

Waar en wanneer?
Periode: 850-859.
Context: Córdoba, Al-Andalus (hedendaags Spanje)

Hoe?
Medium: Geschrift, spraak.
Positionering: Externe religiekritiek.
Stijlmiddel(en): Provocatie.
Genre: Polemiek.

Wat?
Voorwerp van kritiek: Islam en Mohammed.
Doel van de kritiek: Martelaarschap verkrijgen.
Grond(en) van kritiek: Martelaarschap en zuivering.



“[Mohammed was] de meest verachtelijke mens, omdat hij loyaal was aan de duivel, dienaar van de Antichrist en het labyrint van alle ondeugden.”

Bron: Eulogius, Memoriale Sanctorum, II.10.33.

Over Eulogius en de martelaar Georgius
Sint Eulogius (819-859), geboren en gestorven in Córdoba, was een christelijke priester in een stad die overheerst werd door de plaatselijke moslimgemeenschap. De christenen werden getolereerd, maar niet alle christenen waren bereid goede betrekkingen met de moslims aan te gaan. Eulogius zelf had op een reis naar het noorden van Spanje ervaren wat het christendom kan zijn los van de overheersing van de islam en werd bij zijn terugkeer in zijn geboortestad een groot voorstander van de martelarenbeweging die zich daar voor een zuiver christendom inzette. De martelarenbeweging van Córdoba (850-859) bestond uit een groep radicale christenen die publiekelijk provocerende uitspraken deden over de profeet Mohammed en de islam. Op deze wijze daagden zij het politieke en religieuze gezag uit. Ze werden dan ook al snel geëxecuteerd en konden zo hun doel bereiken: als martelaar sterven. De martelarenbeweging van Córdoba ontstond redelijk spontaan, met kleine voorvallen op de straat die steeds meer aandacht kregen doordat de martelaren in kwestie vaak tot bij de rechtbank aan toe deze provocerende uitspraken bleven herhalen. Tussen de jaren 850 en 859 zijn er in totaal 48 christenen geëxecuteerd. De martelaar Georgius werd samen met een groepje andere christenen aangehouden toen bleek dat deze christenen islamitische ouders hadden, en daardoor bij wet verplicht waren zelf ook de islam aan te hangen. Zij werden opgepakt, evenals Georgius, die een pardon kreeg voor zijn provocerend uitspraken omdat hij een buitenlander was, maar erop stond ook opgepakt te worden. Voor de rechtbank bleef hij de provocerende uitspraken herhalen, en zo werd hij samen met nog vier christenen op 27 juli 852 ter dood veroordeeld. Eulogius heeft alle ontwikkelingen rondom deze beweging opgeschreven in zijn werken Documentum Martyriale (851), Memoriale Sanctorum (856) en Liber Apologeticus Martyrum (859). Het bovenstaande fragment is afkomstig uit Memoriale Sanctorum. Het voorbeeld toont een uitspraak van een van de martelaren van Córdoba, Georgius, een monnik uit Jeruzalem.

Analyse
Uit dit voorbeeld blijkt dat het martelaarschap voor deze christenen een grote betekenis had voor hun beleving van het christelijk geloof. De onderliggende reden om juist in deze tijd dit martelaarschap op te zoeken was omdat er veel vermenging plaatsvond tussen christenen en moslims, niet alleen op religieus vlak, maar ook sociaal en cultureel gezien Het martelaarschap werd in deze periode een symbool voor het zuivere christendom, los van invloeden van de islam en Arabische cultuur, en iedere christen die de martelaars niet steunde was geen goede christen (zie Eulogius tegen christenen). Dit geval is interessant om twee redenen: (1) de kritische uitlatingen dienen bovenal het doel het gezag uit te dagen, en (2) het bestaan van meerdere religies in een stad levert vooral voor een minderheid bijzondere problemen op. De uiting van religiekritiek dient hier uitdrukkelijk het doel de aandacht op zich te vestigen en te willen bewijzen dat men de eigen godsdienstige overtuiging ernstig neemt. Het politieke bestuur is in handen van moslims die weliswaar de aanwezigheid van christenen gedogen, maar tegelijk van hen vragen zich te voegen naar de heersende normen en van hun geloof geen punt te maken. Christenen die iets willen bereiken in de stad, verwaarlozen vervolgens hun geloof en worden ontrouw aan de eigen religieuze gemeenschap. De christenen die wel willen vasthouden aan hun eigen traditie dreigen zo verder in een isolement te komen – en radicaliseren. Tolerantie betekent voor hen de ondergang van hun eigen godsdienst. Deze blijkt elders wel te kunnen bloeien, in een omgeving waarin geen andere godsdienst de boventoon voert. Dit voorbeeld laat zien dat sommige vormen van religiekritiek juist worden opgeroepen door bijzondere maatschappelijke omstandigheden. Een godsdienst is moeilijk te handhaven in een omgeving die in meerderheid een andere godsdienst aanhangt. Men lijkt te moeten kiezen: ofwel aanpassing en verwatering van de eigen overtuiging, ofwel verharding van het eigen geloof met als uiterste het martelaarschap.

Oorspronkelijke tekst:
“[…] hunc cunctis abiectiorem hominibus adiudico, utpote diaboli credulum Antichristi ministrum et uitiorum omnium labyrinthum.”
There are no comments on this page.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki