Valse geestelijkheid in een anonieme spotprent

In het kort

Wie? onbekend ({geboren}--{overleden})

Waar en wanneer?
Periode: Renaissance.
Context:

Hoe?
Medium: Prent.
Positionering: Interne religiekritiek.
Stijlmiddel(en): Allegorie.
Genre: Algemeen.

Wat?
Voorwerp van kritiek: Praktijk, Ambtsbekleders.
Doel van de kritiek: Beoordeling, Zuivering.
Grond(en) van kritiek: heilige geschriften, priesterdom/priesterbedrog/antiklerikalisme, dogmatisme.



Anonieme prent
Bron: Onbekende kunstenaar, ca. 1530, houtsnede, 37 x 50 cm

Transcriptie tekst
Hier machme[n] tvervolch der Christe[nen] aensien
Van die godlose Jagers met groote[n] hope[n]
Daer moghe[n] si toe die fonteyne vlien
Soe sullen si alle quade[n] wel ontlope[n]

In deze gedetailleerde prent leveren tekst en beeld samen kritiek op de vervolging van religieuze dissidenten door het katholieke gezag en op dat gezag zelf. De kritiek op het vervolgen van religieuze dissidenten, naar eigen zeggen Bijbelgetrouw en daarom de 'Ware gelovigen' blijkt in eerste instantie uit de tekst rechtsboven maar ook uit de jacht die wordt gemaakt op het Hert van het Oude en Nieuwe Testament, symbool voor de Bijbelgetrouwen. Het hert wordt aan alle kanten belaagd, ook door twee valse honden met een zwarte kap en het bijschrift Criters. Dit was een spotnaam voor monniken van de Dominicaner orde, die bekend en gevreesd waren om hun actieve rol bij de inquisitie. De naam dominicaan kan vanuit het Latijn vertaald worden naar ‘hond van God’ en vaak worden dominicanen dan ook spottend als honden afgebeeld.

Het is in deze prent echter niet alleen de vervolgende rol van de Dominicanen die aan de kaak wordt gesteld: de gehele geestelijkheid komt er slecht vanaf. Het zwijn in de boom, met bijschrift valsche geestelicheyd hengelt naar beneden met een heidens aandoende rozenkrans. De vossen, die de onbetrouwbare geestelijkheid symboliseren, trekken het monster van de Apocalyps voort en dragen als vaandel een aflaat. In de verte is te zien hoe ook zij op het Hert jagen. De clerici worden in deze prent makkelijk weggezet met een vaak voorkomende handgreep, door ze af te beelden als beesten, maar er ligt onderbouwde kritiek aan ten grondslag. Ze hangen immers het verkeerde geloof aan omdat ze door hun dogma’s helemaal zijn afgedwaald van het woord van God, en daarnaast zijn ze ook nog eens betrokken bij de zeer kwalijke aflatenverkoop, die door de hervormers sterk werd veroordeeld.

De ingewikkelde voorstelling op de prent, die met verklarende bijschriften voor de 16e eeuwse lezer waarschijnlijk beter te begrijpen was dan voor ons heden ten dage, is in zijn geheel op te vatten als een allegorie van de strijd tussen het ware geloof van de Bijbelgetrouwen en de valse geestelijkheid. De geestelijkheid heeft zoals al aangehaald op deze prent verschillende gedaantes gekregen, afgezien van de menselijke gedaante zijn ze ook afgebeeld als vossen, honden, zwijnen en in de achtergrond als meute wilde dieren. Rechts op de voorgrond staan filosofen die hun blik richten op de duivelse wagen van het apocalyptische monster, links van hen is een ander hert afgebeeld, vergezeld door twee apen. Apen hadden destijds bijna altijd een negatieve betekenis, en dat is op deze prent niet anders. Ze laten het hert, niet van het Oude en Nieuwe testament maar van Walginge der Schrift drinken, maar niet uit de fontein van Gods woord. Het bijschrift 'Si hebben he[n] selven cisternen gegrave[n]' verwijst naar het zelf graven van een bron voor water, waarmee met andere woorden wordt bedoeld dat de aanhangers van dit hert dus niet Gods woord, maar zelf geconstrueerde dogma's en geloofsleer aanhouden. Verderop gaan personificaties van Eygenbaet en Onweten het Hert van het Oude en Nieuwe Testament te lijf. De Naeckte Waerheyd, met een helm van Hoop, een schild van Geloof en het Zwaard van de Geest beschermt het Hert, dat drinkt uit de fontein van Gods woord. De Naeckte Waerhyd verwijst naar Christus’ waarheid, ontdaan van alle dogmatische interpretaties. Kort gezegd wordt met deze complexe voorstelling dus de kritiek geuit dat enkel in de Heilige Schrift Gods woord staat en dat nu juist degenen die de Heilige Schrift aanhangen belaagd worden, door op eigenbaat gerichte onwetenden, die niet Gods woord maar een zelf bedachte geloofsleer vol verkeerde dogma's volgen.
There are no comments on this page.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki