De menselijkheid van Christus

In het kort

Wie? Aad de Haas (1920--1972)

Waar en wanneer?
Periode: Wederopbouw na WO II.
Context: Katholiek Zuid-Limburg, Nederland

Hoe?
Medium: Uitspraak .
Positionering: Intern.
Stijlmiddel(en): Ironie.
Genre: X.

Wat?
Voorwerp van kritiek: Ambtsbekleders.
Doel van de kritiek: Verdediging .
Grond(en) van kritiek: Meningsverschil.



"Er werd beweerd dat ik de menselijkheid van Christus geweld had aangedaan. Ja, ik had te weinig gedacht aan de vijgenblaadjes-erotiek van het Vaticaan."

Bron: Paul Depondt, 'Onze lieve heer vliegt de kerk uit', in de Volkskrant, 13 april 1996 [www.volkskrant.nl/dossier-archief/onze-lieve-heer-vliegt-de-kerk-uit~a419751 (17-05-2015)].

Over het Christusbeeld van kunstenaar Aad de Haas
Kunstenaar Aad de Haas (1920-1972) schilderde in de periode van 1946-1947 in opdracht een reeks van zestien kruiswegstaties voor de Sint-Cunibertuskerk in Wahlwiller, Zuid-Limburg. Dit werk week compleet af van de traditionele religieuze beeldtaal, wat net na de Tweede Wereldoorlog voor veel commotie zorgde in het Katholieke Limburg. Uiteindelijk kwam het zover dat de panelen, op last van de bisschop van Roermond, uit de kerk werden verwijderd. Na twee jaar van strijd en venijnige aanvallen van kwaadwillige critici, haalde Aad de Haas op Goede Vrijdag 1949 zelf de staties uit de kerk. Inzet van de polemiek was vooral de wijze waarop De Haas de figuur van de lijdende maar uiteindelijk ook verrijzende Christus verbeeldde. Zie over deze laatste statie in de kruisweg het lemma 'Onze Lieve Heer vliegt de kerk uit'.

Analyse
De katholieke schilder en graficus Aad de Haas reageert in bovenstaand citaat op de veroordeling van zijn kruiswegstaties. De verstilde en sobere figuren in dit kunstwerk weken behoorlijk af van de naturalistische neobarok die in die tijd in de Limburgse kerken te zien was. Opvallend is de manier waarop Christus is uitgebeeld: niet als koning, maar als mens onder de mensen, geplaatst in een alledaagse context. Voor De Haas was religie "geen staat van heilige verhevenheid, maar een dimensie van de eeuwige strijd van lichaam en geest tegen de banaliteit van alledag". Het lijden van Christus zag hij als symbool voor het lijden van de mensheid, zeer actueel net na de Tweede Wereldoorlog. De Haas geeft in zijn schilderijen blijk van solidariteit met de armen en onderdrukten. Zijn werk kan gezien worden als "geschilderde protesten tegen een inhumane maatschappij". Hij ontwerpt zijn beelden vanuit een ideaal van soberheid en laat daarmee de pracht en praal van de katholieke kerken achter zich. Misschien had hij daarom ook Franciscus van Assisi op de muur van de St. Cunibertuskerk weergegeven, naast de andere zeven heiligen die hij boven de kruiswegstaties geschilderd had. Al deze figuren hebben het opgenomen voor de armen, de verdrukten, de verschoppelingen: de paria's van de maatschappij.
De Haas was niet de eerste wiens kruisweg veroordeeld was vanwege de te menselijke uitbeelding. De onmenselijke gebeurtenissen van de Eerste Wereldoorlog hadden de Belgische kunstenaar Albert Servaes (1883-1966) ook geïnspireerd tot het maken van een kruisweg. Deze werd in 1921 op last van Rome uit de kerk van Luijthagen verwijderd, omdat het lijdensverhaal "menselijk, al te menselijk" was weergegeven. "De kerk wil geen expressionisme, maar een art sacré waarin de Christusfiguur triomfeert als de redder van het mensdom."
Aad de Haas bekritiseert deze triomferende houding waarin Christus wordt uitgebeeld, de "vijgenblaadjes-erotiek van het Vaticaan". In de door het Vaticaan gewenste kunst raakt lijden van Christus en daarmee zijn menselijkheid op de achtergrond. De pracht en praal van het traditionele katholieke kerkinterieur, bedoeld om "de bezoeker te overweldigen" en hem daarmee "te overtuigen van het belang van de leer die in dit alles tot uiting kwam", is dan slechts "een façade waarachter maar weinig verborgen schijnt te gaan." Aad de Haas zou "de werkelijkheid hebben verkracht", wanneer hij Christus aan het kruis, "balancerend op de rand van complete ontreddering, uitgebeeld zou hebben als een dynamische figuur." Hij lijkt hier te zeggen dat hij niet de menselijkheid van Christus geweld heeft aangedaan, maar zich ervan weerhouden heeft om deze menselijkheid mooier te maken dan ze is.
There are no comments on this page.
Valid XHTML :: Valid CSS: :: Powered by WikkaWiki